Soest: alle buurten en wijken op een rij

Soest is een compacte Utrechtse gemeente van 47.700 inwoners die rond het landelijk gemiddelde uitkomt op leefbaarheid, maar met een duidelijk bovengemiddelde woonkwaliteit als sterkste pijler. De rustige ligging — de geluidsbelasting ligt fors onder het nationale peil — en het relatief volwassen voorzieningenniveau dragen bij aan een profiel dat iets losser staat van de grootstedelijke drukte, zonder dat de stad afgesneden is van de Randstad. De gemiddelde woningwaarde van €462.292 overtreft het landelijk gemiddelde met bijna een vijfde, wat Soest tot een van de duurdere gemeenten in de Utrechtse regio maakt. De bevolking is opmerkelijk stabiel qua samenstelling: het aandeel huishoudens met kinderen en het aandeel alleenstaanden liggen dicht bij elkaar, en met een positieve sociaaleconomische score en een bijstandscijfer van 14,5 per 1.000 — ruim onder het landelijk gemiddelde — geldt de gemeente als welvarend.

Aandachtspunt is de energieprestatie van de woningvoorraad: bijna 95 procent van de woningen dateert van vóór 2000, het aardgasvrije aandeel blijft met 4,8 procent bescheiden en het gasverbruik per woning ligt boven het nationale gemiddelde. Dat doet niets af aan de aantrekkelijkheid van de buurt, maar het is een gegeven dat op termijn kosten en verduurzamingsopgave bepaalt. PM2.5 is licht boven het landelijk gemiddelde, al blijft de absolute waarde laag. Voor gezinnen verschilt de uitkomst sterk per buurt, zeker tussen de groenere randzones en de meer stedelijke en industriële delen.

Menselijk profiel van Soest. Geschiedenis: Soest wordt voor het eerst vermeld in 1028, toen bisschop Adalbold II van Utrecht het gebied aan het Sticht schonk. De nederzetting ontwikkelde zich op de rug van de Soester Engh, een lichte hoogte die bescherming bood tegen overstromingen. In 1472 ontving Soest stadsrechten. In de zestiende eeuw werd de kern geplunderd en verbrand door troepen van Maarten van Rossum. In 1898 kreeg Soest een spoorverbinding via de Stichtse Lijn. Rond 1920 groeiden de kern Soest en het buurtschap Soestdijk aaneen. Soesterberg ontwikkelde zich in de twintigste eeuw als militaire luchthaven: de vliegbasis werd in 1913 gesticht en sloot in 2008, waarna het terrein werd omgevormd tot Park Vliegbasis Soesterberg.

Karakter & sfeer: Soest is een groen, rustig dorp op de rand van de Utrechtse Heuvelrug. Het heeft een dorps karakter met redelijke voorzieningen, veel koopwoningen en een relatief oudere bevolking. Soesterberg heeft een eigen identiteit, deels bepaald door de militaire geschiedenis. Wie zoekt naar ruimte, groen en lage bebouwingsdichtheid op pendulafstand van Amersfoort of Utrecht, vindt dat hier.

Evenementen & festivals: Op oudejaarsdag (31 december) vindt de Sylvestercross plaats, een hardloopwedstrijd die de afsluiting vormt van het hardloopseizoen. In 2028 bestaat Soest 1000 jaar; de voorbereidingen voor dit jubileum zijn al in gang gezet.

Bezienswaardigheden: De Oude Kerk (Petrus en Pauluskerk) dateert in de kern uit de late dertiende eeuw. Stellingkorenmolen De Windhond op de Soester Engh is een herbouwde molen die in 2008 in gebruik werd genomen. De Soester Duinen, met de Lange en Korte Duinen, vormen het grootste stuifduingebied van de Utrechtse Heuvelrug. Museum Soest is gevestigd in het voormalige Sint-Jozefklooster uit 1868. Park Vliegbasis Soesterberg omvat 375 hectare voormalig militair terrein met unieke natuur en de breedste fietsweg van Nederland (de voormalige startbaan van 45 meter breed). De gemeente Soest is bekend als naamgever van het nabijgelegen Paleis Soestdijk, dat deels op het grondgebied van Soest ligt; het paleis dateert uit 1650 en diende van 1937 tot 2004 als residentie van koningin Juliana en prins Bernhard.

Bekende inwoners: Soest heeft een opmerkelijk rijke lijst van bekende geboortelingen. Violiste Janine Jansen (1978) staat internationaal hoog aangeschreven. Paralympisch rolstoeltennisser Robin Ammerlaan (1968) won twee gouden medailles. Sven Kockelmann (1969) is journalist en tv-presentator. Acteurs Jack Wouterse (1957), Maria Kraakman (1975) en Jan Elbertse (1955) zijn geboren in Soest. Schaker Daniël Stellwagen (1987) en schaatsster Sanne Delfgou (1985) zijn eveneens Soestenaren. Oud-chansonnière Liesbeth List (1941–2020) woonde en overleed in Soest. Sterrenkundige Ed van den Heuvel (1940) is in Soest geboren.

Eten & uitgaan: Het aanbod is bescheiden maar gevarieerd voor een gemeente van deze omvang: 21 restaurants en een beperkt aantal cafés in het dorp Soest. Wie meer diversiteit zoekt in eten en nachtleven, is aangewezen op Amersfoort of Utrecht.

Onderwijs: De gemeente telt 19 basisscholen met een gemiddelde afstand van 0,7 km. De gemiddelde afstand tot voortgezet onderwijs bedraagt 3,2 km, iets meer dan het landelijk gemiddelde van 2,5 km. Voor hoger onderwijs zijn Amersfoort en Utrecht de aangewezen steden.

Sport: Soest telt meerdere voetbalclubs (SEC, VV Hees, SO Soest, VVZ '49) en in Soesterberg speelt VV 't Vliegdorp. Volleybalclub Sovoco speelt op topniveau. Verder zijn er een hockeyclub (MHC Soest) en handbalclub BDC actief. De natuurgebieden rondom de gemeente bieden uitstekende mogelijkheden voor hardlopen, mountainbiken en wandelen.

Bereikbaarheid: Soest heeft een spoorlijn (Den Dolder–Baarn) met stations Soest en Soest-Zuid. De A28 loopt langs de gemeentegrens bij Soesterberg en verbindt met Utrecht en Amersfoort. Via de provinciale wegen N221 en N234 zijn de omliggende gemeenten bereikbaar. De gemiddelde afstand tot een treinstation bedraagt 2,2 km, ruim onder het landelijk gemiddelde van 5,2 km.

Natuur & omgeving: De gemeente Soest valt gedeeltelijk onder het Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug. De Soester Duinen, de voormalige vliegbasis en uitgestrekte bos- en heidegebieden bepalen een groot deel van het gemeentelijk oppervlak. Het groenpercentage van 33,7% ligt ruim boven het landelijk gemiddelde van 25,1%.

Werkgelegenheid: De gemeente heeft een bovengemiddeld sociaaleconomisch profiel; de bijstand ligt op 14,5 per 1.000 inwoners, tegenover 22,7 landelijk. De economie is gevarieerd: zorg, onderwijs, zakelijke dienstverlening en kleinschalig bedrijfsleven in het centrum domineren. De nabijheid van Amersfoort en Utrecht maakt de gemeente ook aantrekkelijk voor forenzen.

Toekomst: De herontwikkeling van de voormalige vliegbasis tot woonwijk en natuurgebied is de grootste ruimtelijke opgave. De provincie Utrecht heeft plannen voor een nieuwe woonwijk op een deel van het vliegbasisterrein. In 2028 viert Soest haar duizendjarig bestaan.

Wist je dat: De Nederlandse monarch draagt van oudsher de titel 'Heer/Vrouwe van Soest, Baarn en Ter Eem'. Park Vliegbasis Soesterberg herbergt de breedste fietsroute van Nederland, de voormalige startbaan van 45 meter breed. Robert Long vermeldde Soest in zijn lied 'Juffrouw Nifterink'.