Maashorst: alle buurten en wijken op een rij

Maashorst is een jonge gemeente in het hart van Noord-Brabant — ontstaan in 2022 uit de fusie van Uden en Landerd — met 59.205 inwoners gespreid over een relatief laagdicht landelijk gebied. De gemeente scoort op alle drie de pijlers onder het landelijk gemiddelde, waarbij de voorzieningen het duidelijkst achterblijven: het winkel- en zorgaanbod vereist vaker een rit dan in meer verstedelijkte gemeenten, en het dichtstbijzijnde treinstation ligt gemiddeld op ruim veertien kilometer, waar het Nederlandse gemiddelde rond de vier kilometer zit. De sterkste pijler is de rust — iets minder ver onder het gemiddelde dan woonkwaliteit of voorzieningen — al valt op dat de geluidsbelasting hoger is dan gemiddeld. Dat lijkt tegenstrijdig, maar de lage bevolkingsdichtheid en het overwegend landelijke karakter gaan hier samen met de aanwezigheid van doorgaande wegen die voor de geluidsdruk zorgen. De woningwaarden liggen iets boven het landelijk gemiddelde, bij een ruim koopwoningaandeel en een oud woningbestand.

Sociaaleconomisch heeft Maashorst een opvallend sterk profiel: de bijstandsafhankelijkheid ligt ver onder het landelijk gemiddelde, de gemiddelde huishoudens zijn iets groter dan in de rest van Nederland, en het aandeel gezinnen met kinderen is met 36% bovengemiddeld. De combinatie van betaalbare grond, ruimte en een stabiele, gezinsvriendelijke bevolkingsopbouw maakt Maashorst herkenbaar als Brabants woongebied. Voor wie goed OV-bereikbaar wonen zwaar weegt, is die keuze minder vanzelfsprekend — maar voor gezinnen met een auto en waardering voor ruimte en rust kan de gemeente juist aanspreken. Per buurt verschilt de uitkomst wel sterk, vooral doordat de kernen onderling sterk uiteenlopen in voorzieningenniveau en omgevingskwaliteit.

Menselijk profiel van Maashorst. Geschiedenis: Maashorst is jong als gemeente maar oud als bewoond gebied. Uden werd voor het eerst genoemd in 1190 en was eeuwenlang grensgebied: van 1397 tot 1629 Kleefs bezit, daarna onderdeel van het Land van Ravenstein. Schaijk dook in 1383 op in het mirakelboek van Onze Lieve Vrouw van 's-Hertogenbosch. In 1994 fuseerden Schaijk en Zeeland al tot de gemeente Landerd, waar ook Reek bij hoorde. Na een referendum in Landerd in 2015 en parlementaire goedkeuring in 2021 gingen Uden en Landerd op 1 januari 2022 samen verder als Maashorst, vernoemd naar het gelijknamige natuurgebied tussen de dorpen.

Karakter & sfeer: Maashorst bestaat uit zes kernen met een eigen gezicht: Uden (de grootste, met het voorzieningenhart), Schaijk, Zeeland, Volkel, Odiliapeel en Reek. Uden heeft een stedelijk centrum en groeide na 1952 als aangewezen groeikern; de andere kernen zijn dorps en agrarisch van oorsprong. De carnavalstraditie is sterk: tijdens carnaval heet Schaijk 'Moesland' en Volkel 'Pieperland'.

Evenementen & festivals: FestyLand in Volkel is een jaarlijks festival dat sinds 2008 elk najaar plaatsvindt. Carnaval is in alle kernen een belangrijk volksfeest. Vliegbasis Volkel houdt periodiek open dagen met luchtshows.

Bezienswaardigheden: In Uden staat de neoromaans-gotische Sint-Petrus' Stoel van Antiochiëkerk (1888-1890, ontwerp Carl Weber) en de standerdmolen Molen van Jetten (1811). Het voormalige slot Maria Refugie (1720) herbergt sinds 1973 het Museum voor Religieuze Kunst. In Schaijk staat de neogotische Antonius Abtkerk (1902). Volkel heeft recreatiepark BillyBird Park Hemelrijk en dierenpark Zie-ZOO.

Bekende inwoners: Modeontwerper Addy van den Krommenacker werd in 1950 in Uden geboren. Premier en D66-leider Rob Jetten (geboren 1987 in Veghel) groeide op in Uden. Zwemmer Marcel Wouda — in 1998 de eerste Nederlandse wereldkampioen zwemmen — groeide eveneens op in Uden, bij zwemvereniging De Zeester. Beeldend kunstenaar Mark Manders, die Nederland in 2013 vertegenwoordigde op de Biennale van Venetië, is geboren in Volkel (1968), net als animator Gerrit van Dijk (1938-2012).

Eten & uitgaan: De gemeente telt 46 restaurants. Het centrum van Uden concentreert het horeca- en winkelaanbod van de regio; de overige kernen hebben vooral dorpse cafes en eetgelegenheden.

Onderwijs: Maashorst telt 35 scholen. Een basisschool ligt gemiddeld op 0,8 km, gelijk aan het landelijk gemiddelde; voor voortgezet onderwijs is dat 3,2 km, iets meer dan de 2,5 km landelijk. Uden vormt het onderwijscentrum.

Sport: Uden kent voetbalclubs UDI '19 en FC Uden, atletiekvereniging De Keien en een sterke beachvolleybaltraditie. De heide en bossen van De Maashorst maken wandelen, fietsen en hardlopen aantrekkelijk.

Bereikbaarheid: De A50 (Eindhoven-Arnhem) loopt langs Uden en is de belangrijkste autoverbinding. Een treinstation is er niet in de gemeente: het dichtstbijzijnde station ligt gemiddeld op 14,1 km, bijna drie keer zo ver als de 5,2 km die landelijk gebruikelijk is. Wie op de trein is aangewezen, reist eerst naar Oss, Veghel of 's-Hertogenbosch.

Natuur & omgeving: Natuurgebied De Maashorst is met circa 3.500 hectare het grootste aaneengesloten natuurgebied van Noord-Brabant en ligt midden tussen de kernen. Sinds 2016 grazen er drie soorten wilde grazers: Exmoorpony's, taurossen en wisenten (Europese bizons). Het gebied bestaat uit heide, bos en stuifzand.

Werkgelegenheid: Uden ontwikkelde vanaf eind 19e eeuw industrie; bekende bedrijven waren Philips (keramiek, vanaf 1953), bedfabrikant DICO en beddenketen Beter Bed (opgericht in 1980). Vliegbasis Volkel, sinds 1950 in gebruik bij de Koninklijke Luchtmacht en thuisbasis van F-16-squadrons, is een grote werkgever. Daarnaast spelen detailhandel, zorg en agrarische bedrijvigheid een rol.

Wist je dat: De gemeente is vernoemd naar het natuurgebied De Maashorst en niet naar een dorp. In dat gebied lopen sinds 2016 Europese bizons (wisenten), die honderd jaar geleden bijna waren uitgestorven.