Huizen: alle buurten en wijken op een rij

Huizen is een compacte Gooise gemeente aan het IJmeer met ruim 41.000 inwoners, en presteert als geheel boven het landelijk gemiddelde. De woonkwaliteit is de duidelijk sterkste kant — verreweg de best scorende van de drie pijlers — terwijl rust en voorzieningen beide rond het landelijk gemiddelde liggen. Dat plaatst Huizen in een herkenbaar Goois profiel: een gemeente waarvan de kwaliteiten sterk in het wonen zelf zitten, in de veiligheid en de relatieve stilte, minder in een breed stedelijk voorzieningenaanbod. De gemiddelde WOZ van €473.061 — ruim twintig procent boven het Nederlandse gemiddelde — weerspiegelt die populariteit direct. De bevolking is relatief vergrijsd: meer dan een kwart van de inwoners is 65-plus, terwijl het aandeel gezinnen met kinderen met 34 procent stevig vertegenwoordigd is.

Het stedenbouwkundig karakter is overwegend naoorlogs en compacter dan het omliggende Gooi: bijna veertig procent van de woningvoorraad bestaat uit tussenwoningen, en meer dan een kwart is meergezins. Vrijwel alles is vóór 2000 gebouwd; slechts een kleine fractie van de woningvoorraad is in de afgelopen tien jaar nieuw opgekomen. Wie Huizen kiest, kiest een gemeente met een uitgesproken woonkarakter en een bovengemiddeld veilig leefklimaat — maar ook met een beperkte treinverbinding en een voorzieningenpalet dat niet uitblinkt in schaal. Voor gezinnen verschilt de uitkomst sterk per buurt.

Menselijk profiel van Huizen. Geschiedenis: Huizen werd voor het eerst vermeld in 1382. De naam verwijst naar het feit dat het de eerste nederzetting in Het Gooi was met stenen huizen, in een tijd dat de omgeving nog houten bebouwing kende. Tot ver in de negentiende eeuw was visserij de voornaamste inkomstenbron; de haven werd voltooid in 1854 en herbergde op haar hoogtepunt circa 190 botters. De afsluitdijk (1932) en een Duits invoerverbod op gerookte haring maakten een einde aan de Huizer visserij. Daarna kwamen kalkbranderijen, zandwinning en industrie; Philips vestigde zich in de jaren vijftig — de militaire tak ging later over in Holland Signaal en uiteindelijk Thales Nederland, dat er nog altijd aanwezig is, terwijl het civiele deel naar AT&T overging. De visserstradities leven voort in museale zin en in de historische haven.

Karakter & sfeer: Huizen heeft een dubbel gezicht. Aan het water is de sfeer maritiem en ontspannen: een jachthaven, een oude haven met historische botters, het Nautisch Kwartier met terrassen, en een strand aan het Gooimeer. Het achterland is nuchter en functioneel: rijtjeswoningen, jaren-vijftigbouw, bedrijvigheid. De gemeente is groener dan ze op het eerste gezicht lijkt; met 28% groenoppervlak en de directe nabijheid van de Tafelberg en de Valkeveen-duinen is er meer bospad dan de compacte schaal doet vermoeden. De Huizer klederdracht — wit linnen kap, specifieke geborduurde kleding — is grotendeels verdwenen na 1930, maar het lokale dialect (met woorden als 'taatje' voor een getrouwde man) overleeft bij oudere bewoners.

Evenementen & festivals: Het Haven Festival Huizen — voortgekomen uit de Huizer Botterdag en sinds enkele jaren ook als Huizer Havendag — is het grootste publieksevenement rond de oude haven. Historische houten botters varen uit, er staan oldtimers en oude ambachten, en er is muziek, markt en een foodcourt op de kade. Daarnaast organiseert de Stichting Huizer Botters zeilwedstrijden met de traditionele vloot en worden vanuit het oude centrum regelmatig historische rondleidingen gegeven.

Bezienswaardigheden: De Oude Kerk is het architectonische ankerpunt van het centrum. De voormalige kalkovens aan het water zijn verbouwd tot restaurant en vormen een markant industrieel erfgoedgebouw. Het Huizer Museum Het Schoutenhuis vertelt de geschiedenis van de vissersgemeenschap en de klederdracht. De oude haven met historische schepen is wandelbaar en biedt uitzicht over het Gooimeer naar Almere.

Bekende inwoners: Aafje Heynis (1924–2015), alt van internationale allure, woonde in Huizen — waar zij ook overleed — en bouwde een carrière op in oratorium en lied. Jazztrompettist Eric Vloeimans (geboren 1963 in Huizen) is een van de meest prominente Nederlandse jazzmusici van zijn generatie. Hockeyster Frédérique Matla (geboren 1996), met olympisch goud op haar naam, is afkomstig uit Huizen. Landhuisarchitect Jan Rebel (1885–1961), bekend van onder meer het Singer-museum en het raadhuis van Blaricum, werd in Huizen geboren.

Eten & uitgaan: Het Nautisch Kwartier en de havenkade concentreren het horecaaanbod: visrestaurants, grand cafés met waterterras, en lunchzaken. Het centrum heeft een bescheiden maar gemengd aanbod. Voor uitgebreid nachtleven en een groter restaurantaanbod gaan Huizers doorgaans naar Hilversum of Almere.

Onderwijs: Huizen telt 21 basisscholen, met een gemiddelde afstand van 0,7 km — iets onder het landelijk gemiddelde van 0,8 km. De gemiddelde afstand naar voortgezet onderwijs is 1,2 km, ruim onder het nationale gemiddelde van 2,5 km. Hogere opleidingen zijn te vinden in Hilversum, Bussum en Amsterdam.

Sport: Voetbalclubs SV Huizen en HSV De Zuidvogels zijn de lokale rivalen. Het Wolfskamer sportcomplex herbergt de grootste borstelbaan van Nederland voor skisport, ook buiten het winterseizoen bruikbaar. Het Gooimeer biedt zeilen, kitesurf en zwemmen. Wandelen en fietsen kan in de bosgebieden rond Tafelberg en Valkeveen.

Bereikbaarheid: Huizen heeft geen eigen treinstation; het dichtstbijzijnde station ligt op gemiddeld 7,6 km — aanzienlijk verder dan het landelijk gemiddelde van 5,2 km. De A1 (afslag Blaricum/Huizen) en de A27 zijn de aanrijroutes voor de auto. Buslijnen verbinden Huizen met de stations van Hilversum en Bussum, maar de gemeente is daarmee duidelijk auto-afhankelijker dan het gemiddelde.

Natuur & omgeving: De Tafelberg, een stuwwal met bospad en heidepercelen direct ten zuiden van de bebouwing, is het groengebied op loopafstand. De duinen en het bosperceel bij Valkeveen grenzen aan het Gooimeer. Aan het water zijn twee jachthavens, een strandje en een surfspot. Het Goois Natuurreservaat strekt zich uit in de bredere regio. Met 28% groenoppervlak ligt Huizen boven het landelijk gemiddelde van 25%.

Werkgelegenheid: Thales Nederland (defensie-elektronica, voorheen Holland Signaal/Philips) is een van de grootste werkgevers. Verder zijn handel, zorg, onderwijs en zakelijke dienstverlening de belangrijkste sectoren. Een deel van de bevolking forenst naar Almere, Amsterdam, Hilversum of Utrecht. Het bijstandsniveau van 17,7 per 1.000 inwoners ligt duidelijk onder het landelijk gemiddelde van 22,7.

Toekomst: Het Nautisch Kwartier blijft zich ontwikkelen als woon-werkgebied aan het water. Verduurzaming staat op de agenda: Huizen schakelde in 2016 als vroege koploper al volledig over op ledverlichting in de openbare ruimte, maar het aardgasvrij-percentage van 1,6% versus 11,5% landelijk laat zien dat de warmtetransitie nog grotendeels moet beginnen.

Wist je dat: Huizen in 2018 als allerlaatste gemeente van Noord-Holland koopzondagen invoerde. En dat de borstelbaan van Wolfskamer de grootste van Nederland is — je kunt er ook midden in de zomer op ski's staan.