Altena: alle buurten en wijken op een rij

Altena is een gemeente langs de oevers van de Bergsche Maas en de Biesbosch, met 58.255 inwoners verspreid over een relatief laagbevolkt gebied — de dichtheid ligt fors onder het Nederlandse gemiddelde. Het totale leefbaarheidsprofiel zit rond het landelijk gemiddelde, maar de pijlers vertellen een gedifferentieerd verhaal. Rust is veruit de sterkste kant: de geluidsbelasting is aanzienlijk lager dan die van de meeste Nederlandse gemeenten, en ook de criminaliteit steekt gunstig af met 26,9 misdrijven per 1.000 inwoners tegenover het nationale gemiddelde van 55,8. Dat maakt Altena objectief gezien een van de rustigste woonoorden van Noord-Brabant. De woonkwaliteit houdt het landelijk gemiddelde bij, de WOZ van gemiddeld €399.121 ligt nét boven het nationale peil. Het aandachtspunt is bereikbaarheid en voorzieningendichtheid: Altena scoort hier duidelijk onder het landelijk gemiddelde, wat de keerzijde is van dezelfde landelijkheid die de rust verklaart.

Het woningbestand heeft een uitgesproken laagstedelijk karakter — bijna een derde van de woningen is vrijstaand, en ruim negentig procent stamt van vóór 2000. Huishoudens zijn gemiddeld iets groter dan in Nederland en het aandeel gezinnen met kinderen ligt met 38,3% merkbaar hoger dan landelijk. Zonnepanelen zijn breed ingeburgerd: 45,1% van de woningen heeft ze, ruim boven het Nederlandse gemiddelde. Voor gezinnen die rust en ruimte boven stedelijke levendigheid stellen verschilt de uitkomst sterk per buurt, afhankelijk van nabijheid van kleine kernen en hun voorzieningen.

Menselijk profiel van Altena. Geschiedenis: De drie voormalige gemeenten gingen op 1 januari 2019 op in Altena, een naam die teruggrijpt op de streek en op het middeleeuwse Slot Altena. De regio ligt ingeklemd tussen rivieren — Merwede, Afgedamde Maas en Waal — en is door dijken, polders en overstromingen gevormd. Woudrichem kreeg in 1356 stadsrechten van Willem van Horne en groeide uit tot handels- en vissersstad; tussen 1583 en 1588 werd de stad voorzien van een vestinggordel. Aalburg en Werkendam waren van oudsher agrarische en op de rivier gerichte gemeenten.

Karakter & sfeer: Altena is uitgesproken dorps en landelijk. De grootste kernen zijn Werkendam, Wijk en Aalburg en Sleeuwijk; daaromheen ligt een waaier van kleinere dorpen als Almkerk, Nieuwendijk, Hank, Dussen, Veen, Genderen, Andel en Giessen. Het zuidoostelijke deel rond Aalburg heeft van oudsher een sterk protestants karakter. Het is een gemeente van water, dijken en open polderland, met rust als duidelijke kwaliteit en het ontbreken van grootstedelijke voorzieningen als keerzijde.

Evenementen & festivals: In de vestingstad Woudrichem wordt sinds 1971 rond Hemelvaart het Festival Weekend gehouden; sinds 1997 hoort daar het landelijk unieke Woerkums Kampioenschap Visbakken bij — een verwijzing naar het visserijverleden. In september vult de Kunstroute Woudrichem de vesting met kunst, poëzie en muziek. De Slag om Altena is een middeleeuws evenement dat het beleg van Slot Altena in 1393 herdenkt, waarbij het terrein een weekend lang in een middeleeuws kamp verandert.

Bezienswaardigheden: Woudrichem is het bekendste erfgoed: de vestingwerken, de gotische Sint-Martinuskerk met de toren die de bijnaam ‘Mosterdpot’ draagt, de Gevangenpoort uit circa 1580 en de oude haven. Vanaf Woudrichem varen veerponten naar Slot Loevestein en naar Gorinchem; bij de stad komen de provincies Noord-Brabant, Zuid-Holland en Gelderland samen in het drieprovinciënpunt.

Bekende inwoners: Modeontwerper Mart Visser (1968) komt uit Sleeuwijk en is een van de bekendste namen uit de gemeente. In Werkendam werd in 1894 ook Anton Mussert geboren, de latere oprichter en leider van de NSB; een belaste figuur die in de regio nog altijd als zwarte bladzijde geldt.

Onderwijs: De gemeente telt 36 scholen. Een basisschool ligt gemiddeld op 0,7 km, vrijwel gelijk aan het landelijke 0,8 km. Voor voortgezet onderwijs is de gemiddelde afstand 3,9 km, ruimer dan het landelijke 2,5 km — een gevolg van het landelijke, gespreide karakter.

Bereikbaarheid: De A27 doorsnijdt de gemeente richting Gorinchem en Breda; daarnaast zijn er 159 bushaltes. Een treinstation ontbreekt binnen de gemeente: het dichtstbijzijnde ligt gemiddeld op 12,5 km, ruim het dubbele van het landelijke 5,2 km. Voor wie zonder auto wil reizen is dat een serieus aandachtspunt.

Natuur & omgeving: Een groot deel van de Biesbosch — ooit een van de grootste zoetwatergetijdengebieden van West-Europa — ligt op het grondgebied van Altena. De gemeente wordt verder bepaald door de rivieren Merwede, Afgedamde Maas en Waal, door uiterwaarden, polders en dijken. Het groenaandeel is 23,9%, iets onder het landelijke 25,1%.

Werkgelegenheid: Werkendam ligt aan de Merwede en kent een traditie van scheepvaart, scheepsbouw, baggerwerk en watergebonden bedrijvigheid. Daarnaast spelen de agrarische sector en bedrijventerreinen rond Werkendam en Rietdijk een rol. De bijstandsdichtheid is met 11,4 per 1.000 inwoners de helft van het landelijke gemiddelde van 22,7.

Wist je dat: Altena zijn naam ontleent aan het middeleeuwse Slot Altena, dat in 1393 werd belegerd door de graaf van Holland — een feit dat jaarlijks wordt naverteld tijdens het evenement Slag om Altena.