Vijfheerenlanden: alle buurten en wijken op een rij

Vijfheerenlanden is een compacte Utrechtse gemeente van ruim 61.000 inwoners, gelegen in het rivierengebied tussen Utrecht en Gorinchem, die als totaal rond het landelijk gemiddelde uitkomt. Rust is de sterkste pijler: de geluidsbelasting is lager dan het nationale gemiddelde en het criminaliteitscijfer van 29,2 misdrijven per 1.000 inwoners steekt gunstig af tegen de 55,8 landelijk. De woonkwaliteit vormt het aandachtspunt en scoort duidelijk onder het landelijk gemiddelde — mede door de luchtkwaliteit, die meevalt naar landelijke normen maar toch boven het gemiddelde ligt, en een bereikbaarheid die buiten de dorpskernen snel dunner wordt. Met een gemiddelde WOZ van €400.316 zit Vijfheerenlanden licht boven het Nederlandse gemiddelde, in een gemeente die voor meer dan vier vijfde uit koopwoningen en corporatiehuur bestaat en waar het meergezinsaandeel relatief beperkt is.

Het sociaaleconomisch profiel is solide: het bijstandsniveau van 13,6 per 1.000 is ruim de helft lager dan het landelijk gemiddelde en huishoudens met kinderen maken 40% van de bevolking uit — een gezinsgemeente, dus. Voor gezinnen verschilt de uitkomst sterk per buurt, waarbij de buitengebieden en kleinere kernen doorgaans prettiger scoren dan de bedrijventerreinen en zuidelijke randgebieden.

Menselijk profiel van Vijfheerenlanden. Geschiedenis: De naam verwijst naar de historische streek de Vijfheerenlanden, het laaggelegen rivierengebied tussen Lek en Linge dat zijn naam dankt aan de Unie van de Vijf Heeren uit 1284, waarbij vijf heren — onder meer van Vianen, Hagestein en Everdingen — het gebied gezamenlijk gingen bedijken. Vianen kreeg in 1336 stadsrechten van Willem van Duivenvoorde en bloeide vanaf 1414 onder het geslacht Van Brederode uit tot vestingstad. Leerdam, voor het eerst vermeld rond 1143 als Ter Leede, kreeg in 1382 stadsrechten van Otto van Arkel. De fusie bracht twee voorheen Zuid-Hollandse gemeenten (Leerdam en Zederik) over naar de provincie Utrecht; Vianen hoorde daar al bij.

Karakter & sfeer: Vijfheerenlanden is een gemeente van contrasten tussen stad en polder. Vianen heeft een historische vestingkern, Leerdam draait al eeuwen om glas, en daartussen liggen dorpen als Ameide, Meerkerk, Schoonrewoerd, Hagestein en Everdingen in een open rivierenlandschap. Het is rustig en dorps wonen, met de stedelijke voorzieningen van Utrecht en Gorinchem op rijafstand.

Evenementen & festivals: Tijdens de Nationale Sleepbootdagen vindt op het Sluiseiland in Vianen het meerdaagse Vianen Live plaats, met markt, optredens en avondprogramma. In Leerdam wordt het Linge Food Festival gehouden aan de Zuidwal en in het Stadspark.

Bezienswaardigheden: Leerdam is de glasstad: het Nationaal Glasmuseum aan de Zuidwal geeft glasblaasdemonstraties en de glasfabriek (Royal Leerdam) bepaalt al lang het stadsbeeld. Het Hofje van Mevrouw Van Aerden (1770-1772) is nu museum. In Vianen herinneren de Hofpoort van het in 1696 afgebrande Kasteel Batestein, het stadhuis uit circa 1425, de 15e-eeuwse Lekpoort en de Grote Kerk met het enige dubbele praalgraf van Nederland aan de Brederode-tijd.

Bekende inwoners: Glasontwerper Andries Copier (1901-1991) werd in Leerdam geboren en was decennialang verbonden aan de glasfabriek. Ook Gerrit Grijns (1865-1944), medeontdekker van vitamine B1, beeldend kunstenaar Marinus Boezem (1934), schrijver Edward van de Vendel en tennisser Matwé Middelkoop werden in Leerdam geboren. De neuroloog Cornelis Winkler (1855-1941) kwam uit Vianen.

Onderwijs: De gemeente telt 39 basisscholen op gemiddeld 0,7 km. De gemiddelde afstand tot voortgezet onderwijs is 3,4 km, iets verder dan de 2,5 km landelijk.

Bereikbaarheid: De gemeente ligt aan de snelwegen A2, A27 en A15. Station Leerdam ligt aan de MerwedeLingelijn (Geldermalsen-Dordrecht). Het dichtstbijzijnde station ligt gemiddeld op 7,2 km, fors verder dan de 5,2 km landelijk — het rivierengebied is sterk op de auto aangewezen.

Natuur & omgeving: Het landschap wordt begrensd door de Lek in het noorden en de Linge in het zuiden, doorsneden door het Merwedekanaal. Polders, de Diefdijk en uiterwaarden bepalen het open karakter. Het groenaandeel is met 20,7% lager dan de 25,1% landelijk, maar het buitengebied is uitgestrekt.

Werkgelegenheid: Glasindustrie (Leerdam), logistiek langs de A2/A27 en agrarische activiteit in de polders vormen de economische basis. De bijstandsdichtheid is met 13,6 per 1.000 laag tegenover 22,7 landelijk.

Wist je dat: Vijfheerenlanden de enige Utrechtse gemeente ten zuiden van de Lek is, en dat koning Willem-Alexander de adellijke titel Graaf van Leerdam draagt.