Schagen: alle buurten en wijken op een rij

Schagen telt 47.760 inwoners en heeft een bevolkingsdichtheid van 290 inwoners per km² — ver onder het Nederlandse gemiddelde van 5.574 per km². De gemeente is breed en dun bevolkt: één stad als centrum, omringd door tientallen dorpen, polders en een vijftien kilometer lange kustlijn. De gemiddelde WOZ bedraagt €363.868, ruim 6% onder het landelijk gemiddelde. Met 2,2 personen per huishouden sluit de gemeente aan op het nationale beeld; 34% zijn eenpersoonshuishoudens en bijna 34% van de huishoudens heeft kinderen.

Fusiegemeente: Schagen ontstond op 1 januari 2013 uit de samenvoeging van de voormalige gemeenten Schagen, Zijpe en Harenkarspel. De gemeente omvat daarmee een breed palet aan kernen: de stad Schagen als bestuurlijk en economisch centrum, de badplaatsen Callantsoog, Groote Keeten en Sint Maartenszee langs de Noordzeekust, het vissersdorp Petten, en agrarische dorpen als Dirkshorn, Warmenhuizen, Tuitjenhorn en het landelijke 't Zand. De samenstellende kernen hebben elk een eigen karakter: Callantsoog en Sint Maartenszee zijn op toerisme gericht, de binnendorpen op de agrarische West-Friese traditie.

Menselijk profiel van Schagen. Geschiedenis: De stad Schagen wordt al rond 989 vermeld in historische bronnen. Stadsrechten volgden in 1415, verleend door graaf Willem VI van Holland; ze werden in 1426 weer ingetrokken en in 1427 opnieuw verleend door Willem de Bastaard, de eerste heer van Schagen. Rond 1440 liet hij een slot bouwen op het centrale marktplein, wat de groei van de stad als regionaal centrum aanzwengelde. De veemarkt speelde in de negentiende eeuw een sleutelrol in de economische opleving, en na de komst van de spoorlijn naar Alkmaar en Den Helder in 1865 groeide Schagen uit tot de voornaamste markt- en dienstenstad van de Kop van Noord-Holland.

Karakter & sfeer: Schagen is een compacte marktstad in een wijd landelijk gebied. De stad zelf heeft een overzichtelijk centrum rond de historische markt, een schaal die als prettig wordt ervaren door mensen die drukte willen vermijden zonder volledig van voorzieningen te zijn afgesneden. Buiten de stad is het karakter nadrukkelijk agrarisch en toeristisch. Bollenvelden kleuren het voorjaar langs de wegen tussen stad en kust, en de polders van de voormalige gemeente Zijpe geven het landschap een open, Hollands karakter. De gemeente is relatief autochtoon: 85,9% van de inwoners heeft een Nederlandse achtergrond, tegenover 72,1% landelijk.

Evenementen & festivals: De Westfriese Folklore Markt is het meest kenmerkende evenement van Schagen, gehouden op tien opeenvolgende donderdagen in de zomermaanden. Inwoners en bezoekers vullen de markt in traditionele West-Friese klederdracht, met volksdansen, optochten en ambachtsmarkten. De Paasveetentoonstelling bestaat sinds 1893 en is een van de twee laatst overgebleven openluchtveetentoonstellingen van Nederland; het evenement trekt jaarlijks tienduizenden bezoekers van ver. Het Popweekend Schagen, dat elk jaar in het eerste weekend van augustus op en rond de markt plaatsvindt, staat te boek als het grootste gratis muziekfestival van Noord-Holland. Langs de kust brengt de Ku(n)stroute Zijpe aan Zee in het voorjaar kunst naar de stranden van Callantsoog, Groote Keeten, Sint Maartenszee en Petten.

Bezienswaardigheden: Slot Schagen, een vijftiende-eeuws kasteel in het centrum, herbergt tegenwoordig evenementen en tentoonstellingen. De neogotische Grote Kerk aan het marktplein en de Christoforuskerk zijn beeldbepalend; de Christoforuskerk bevat de oudste klok van Nederland, gegoten in 1478. De markt zelf is al sinds 1415 het hart van de stad en van de regio. Buiten de stad zijn de kuststrand van Callantsoog, de Westfriese Omringdijk en de polderlinten kenmerkend. Bij Petten bevinden zich twee onderzoekskernreactoren van het Nuclear Research and consultancy Group (NRG), die het dorp landelijk bekendheid geven.

Bekende inwoners: Uit de gemeente Schagen afkomstig zijn zanger en presentator Gerard Joling, cabaretière en zangeres Karin Bloemen, olympisch zwemmer in open water Maarten van der Weijden, acteur Cees Geel (bekend van de films Simon en De Marathon), actrice en zangeres Melissa Drost, muzikant Thijs Boontjes, en de acteurs Koen en Jos van der Donk die de hoofdrollen speelden in De Schippers van de Kameleon. Historisch zijn de zeventiende-eeuwse kunstenaars Adriaen van Cronenburg en Jan van Noordt, en organist Anthonie van Noordt, aan Schagen verbonden.

Eten & uitgaan: Het centrum van Schagen heeft een bescheiden maar gevarieerd aanbod van cafés, restaurants en eetgelegenheden rond de markt en de Molenstraat. De gemeente telt 30 restaurants. Het aanbod is gericht op het regionale publiek en op toeristen, met een mix van eetcafés en seizoensgebonden terrassen.

Onderwijs: Schagen telt 30 basisscholen verspreid over de gemeente. De gemiddelde afstand tot een basisschool is 0,9 km, vergelijkbaar met het landelijk gemiddelde. Voor voortgezet onderwijs geldt een gemiddelde reisafstand van 4,8 km — bijna het dubbele van het landelijke gemiddelde van 2,5 km. Hogere onderwijsinstellingen zijn afwezig in de gemeente zelf; studenten reizen naar Alkmaar of verder.

Sport: Sportverenigingen zijn in alle kernen aanwezig, met voetbal, korfbal, tennis en paardrijden als typische disciplines voor de regio. De kust biedt ruimte voor zeil-, surf- en kitesportactiviteiten. Zwemmer Maarten van der Weijden — afkomstig uit de gemeente — won goud op de Olympische Spelen van 2008 in Peking op de 10 km open water.

Bereikbaarheid: Station Schagen biedt twee keer per uur treinverbindingen richting Alkmaar, Amsterdam en Den Helder. De gemiddelde afstand tot een treinstation is 5,6 km — iets verder dan het landelijke gemiddelde van 5,2 km. Via de N9 is de gemeente verbonden met Alkmaar en de A9. Een auto blijft voor de meeste kernen buiten de stad onmisbaar.

Natuur & omgeving: De gemeente herbergt een vijftien kilometer lange Noordzeekust met de schone stranden van Callantsoog, Groote Keeten en Sint Maartenszee. De polders van de Zijpe bieden doorgaande fiets- en wandelroutes door een open, vlak landschap. Het groenaandeel in de bebouwde omgeving is 28%, iets boven het landelijk gemiddelde van 25%.

Werkgelegenheid: De economie steunt op drie pijlers: agrarisch (bollenteelt, akkerbouw, veehouderij), toerisme (kust en folklore) en regionale dienstverlening (bankwezen, onderwijs, zorg, handel). De gemeente heeft drie bedrijventerreinen: Witte Paal, De Fok en Lagedijk. Het bijstandsniveau ligt op 11,8 per 1.000 inwoners, ruim onder het nationale gemiddelde van 22,7.

Toekomst: Schagen staat voor de opgave om kleine kernen leefbaar te houden in een vergrijzende gemeente — 25,7% van de bevolking is 65-plus, tegenover 20,5% landelijk. De woningbouwopgave is beperkt maar aanwezig, gericht op voor starters en ouderen. Het aardgasvrij-aandeel staat op 7%, ruim onder het landelijk gemiddelde, wat een forse verduurzamingsopgave impliceert.

Wist je dat: De Christoforuskerk in Schagen bevat de oudste klok van Nederland, gegoten in 1478. De marktrechten van Schagen dateren van 1415 — meer dan zes eeuwen wekelijkse markt op dezelfde plek.