Edam-Volendam: alle buurten en wijken op een rij

Edam-Volendam is een compacte gemeente aan het IJmeer met 36.915 inwoners, een uitgesproken eigen karakter en een leefbaarheidsprofiel dat op het eerste gezicht bescheiden oogt maar bij nadere beschouwing twee sterke pijlers verbergt. Woonkwaliteit en rust liggen beide duidelijk boven het landelijk gemiddelde — gedragen door weinig geluidsoverlast, lage criminaliteit en een SES-profiel dat fors boven het Nederlandse gemiddelde uitsteekt. De voorzieningen vormen het aandachtspunt: supermarkten en basisscholen zijn goed bereikbaar, maar een apotheek ontbreekt volledig in de gemeente, het dichtstbijzijnde treinstation ligt ruim negen kilometer verderop en het ziekenhuis op vergelijkbare afstand. De woningmarkt bevestigt de aantrekkingskracht: met een gemiddelde WOZ van €413.326 — circa zeven procent boven het nationale gemiddelde — is dit een van de duurdere gemeenten in de regio Waterland.

De gemeente herbergt twee contrasten in één: het historische Edam met zijn grachten, kaastraditie en weids polderland, en het volkse Volendam dat met zijn vissersverleden, karakteristieke lintbebouwing en hoge woningdichtheid een geheel eigen dynamiek heeft. Met ruim veertig procent huishoudens met kinderen en een relatief groot aandeel koopwoningen (78,3%) is het profiel uitgesproken gezinsgeoriënteerd. Voor gezinnen verschilt de uitkomst sterk per buurt, zeker naarmate je dichter bij de industriegebieden of verder van de historische kernen komt.

Menselijk profiel van Edam-Volendam. Geschiedenis: Edam kreeg in 1357 stadsrechten van graaf Willem V en groeide uit tot handelsstad op de Zuiderzee, met scheepsbouw, haringvisserij en kaashandel als pijlers. Volendam ontstond als vissersdorp nadat inwoners van Edam rond 1357 een kortere verbinding tussen de Purmer en de Zuiderzee groeven en de oude haven afdamden — vandaar de naam Vollendam. De huidige gemeente draagt sinds 1975 de naam Edam-Volendam; in 2016 fuseerde ze met de buurgemeente Zeevang.

Karakter & sfeer: De twee kernen grenzen aan elkaar maar verschillen sterk. Edam is een ingetogen, monumentale stad met grachten en een beschermd stadsgezicht; Volendam is een levendiger vissersdorp met de bekende dijk, haven en een hechte gemeenschap. Daaromheen liggen de polderdorpen van het voormalige Zeevang, zoals Beets.

Evenementen & bezienswaardigheden: In juli en augustus wordt op woensdag tussen 10:30 en 12:30 een toeristische versie van de Edammer kaasmarkt gehouden, een herinnering aan de markt die tot 1922 commercieel bestond en in 1989 in toeristische vorm terugkeerde. In Edam staan de Grote of Sint-Nicolaaskerk, de Speeltoren met carillon, het 15e-eeuwse stadhuis en het Edams Museum in het oudste stenen huis aan het Damplein. Volendam heeft de dijk en haven, het Volendams Museum met het beroemde sigarenbandjeshuisje en het Palingsoundmuseum; een veerpont vaart naar Marken.

Bekende inwoners: Volendam is de bakermat van de palingsound. The Cats braken eind jaren zestig door en BZN werd een van de grootste namen in de Nederlandse muziek. Latere generaties leverden Jan Smit (geboren in Volendam in 1985) en het duo Nick & Simon, met Nick Schilder eveneens geboren in Volendam. Ook Piet Veerman wordt tot de Volendamse sound gerekend.

Bereikbaarheid: Opvallend is dat de gemeente geen eigen treinstation heeft; het dichtstbijzijnde station ligt gemiddeld op 9,5 km, bijna het dubbele van de 5,2 km die landelijk gebruikelijk is. Het verkeer loopt via de provinciale wegen N244 en N247 en via bussen richting Amsterdam en Purmerend; de gemeente telt 123 bushaltes.

Natuur & economie: Edam-Volendam ligt aan het Markermeer, met daarachter de polders van het voormalige Zeevang. Het aandeel groen is met 23% iets onder het landelijk gemiddelde van 25%, maar het open water en de polders geven veel ruimte. De economie leunt van oudsher op visserij en handel en tegenwoordig sterk op toerisme rond de haven van Volendam en de binnenstad van Edam.

Wist je dat: in de nieuwjaarsnacht van 2000 op 2001 café 't Hemeltje aan de Volendamse haven afbrandde, waarbij veertien mensen omkwamen en honderden gewond raakten. De ramp greep diep in op de hechte gemeenschap en wordt nog altijd herdacht.