Barneveld: alle buurten en wijken op een rij

Barneveld steekt licht boven het landelijk gemiddelde uit, en doet dat voornamelijk dankzij één opvallend sterke pijler: rust. De gemeente ligt midden op de Veluweflank in Gelderland, dun bebouwd naar Nederlandse maatstaven — minder dan de helft van de gemiddelde stedelijke dichtheid — en dat is voelbaar. De geluidsbelasting is fors lager dan het landelijke beeld, de criminaliteit met 29,2 misdrijven per duizend inwoners is ruwweg de helft van het nationale gemiddelde, en de buitenruimte is navenant: een kwart van het grondgebied is groen, tegenover een beperkt aandeel verharding. De twee andere pijlers — voorzieningen en woonkwaliteit — bewegen rond het landelijk gemiddelde, zonder uitschieters in een van beide richtingen. Het aandachtspunt is de ziekenhuisbereikbaarheid: met gemiddeld 16,5 kilometer rijden inwoners ruim twee keer zo ver als elders in Nederland voor acute zorg. Dat is een structureel gegeven voor een gemeente die bewust ruim in het groen ligt.

De 62.600 inwoners wonen in een gemeente met een nadrukkelijk gezinsgericht profiel: meer dan 43 procent van de huishoudens heeft kinderen en de gemiddelde huishoudensgrootte ligt een halve persoon boven het nationale gemiddelde. De woningmarkt weerspiegelt dat — vrijstaand en twee-onder-een-kapwoningen zijn ruim vertegenwoordigd, en de gemiddelde WOZ van €458.706 maakt Barneveld een van de duurdere gemeenten in de regio. De bijstandsdichtheid van 11,4 per duizend is opmerkelijk laag, minder dan de helft van het landelijke cijfer, wat het relatief welvarende karakter van de gemeente onderstreept. Voor gezinnen verschilt de uitkomst per buurt fors — tussen de stille buitengebieden en het meer stedelijke centrum loopt de spreiding hoog op.

Menselijk profiel van Barneveld. Geschiedenis: Barneveld dankt zijn bekendheid aan Jan van Schaffelaar, een aanvoerder in de Hoekse en Kabeljauwse twisten die op 16 juli 1482 vanaf de toren van de huidige Oude Kerk sprong om zijn manschappen te sparen; sinds 1903 staat er op het Torenplein een standbeeld van hem. Daarnaast groeide Barneveld uit tot het centrum van de Nederlandse pluimveehouderij en eierhandel: de Barnevelder-kip is hier ontstaan en op de Barneveldse eiermarkt wordt nog altijd een landelijke eierprijs bepaald. Het dorp De Glind werd in 1911 gesticht door dominee R.J.W. Rudolph als jeugddorp voor kinderen die niet thuis konden wonen, en is nog steeds een jeugdzorgdorp onder de Rudolphstichting.

Karakter & sfeer: Barneveld ligt in de Bijbelgordel en heeft een overwegend orthodox-protestantse bevolking; bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2022 werd de SGP de grootste partij. De sfeer is nuchter, kerkelijk en sterk op gezinnen en lokale gemeenschap gericht, met een gegroeid centrum, dorpen en uitgestrekt agrarisch buitengebied.

Evenementen & festivals: De Oud Veluwse Markt is het bekendste evenement: een historische markt op donderdagen in juli en augustus met oude ambachten, klederdracht en een dagelijkse historische optocht door het centrum.

Bezienswaardigheden: Het Nederlands Pluimveemuseum vertelt het verhaal van de pluimveesector en het Museum Nairac toont onder meer archeologische vondsten uit de streek. Kasteel De Schaffelaar ten oosten van het dorp en de Oude Kerk met het standbeeld op het Torenplein horen tot de herkenbare plekken.

Bekende inwoners: Astronoom Jacobus Cornelius Kapteyn (1851–1922), die de Melkweg in kaart bracht en naar wie het sterrenkundig instituut van de Rijksuniversiteit Groningen is vernoemd, werd in Barneveld geboren.

Bereikbaarheid: Barneveld heeft drie stations — Barneveld Centrum, Barneveld Noord en Barneveld Zuid (geopend in 2015) — aan de Valleilijn, en wordt per auto ontsloten door de A1 en A30. Een treinstation ligt met gemiddeld 3,5 km dichterbij dan landelijk (5,2 km), maar het dichtstbijzijnde ziekenhuis ligt met 16,5 km ver weg, ruim het dubbele van de 7,2 km landelijk.

Natuur & omgeving: De westkant ligt in de Gelderse Vallei, de oostkant loopt over in de bossen en heidevelden van de Veluwe.

Werkgelegenheid: De economie leunt sterk op de agrarische sector, met na buurgemeente Ede de op een na grootste pluimveeconcentratie van Nederland en de daaraan verbonden eierhandel, voeding en toelevering. Bedrijventerrein Harselaar is belangrijk voor logistiek en bedrijvigheid.

Toekomst: Barneveld groeit en bouwt door — 17,2% van de woningvoorraad is in de afgelopen tien jaar gebouwd, ruim boven het landelijke aandeel van 8% — met als opgave groei te combineren met behoud van het dorpse en groene karakter.

Wist je dat: de naar Barneveld vernoemde Barnevelder een internationaal bekend kippenras is.