Westland: alle buurten en wijken op een rij

Westland is een gemeente die van buiten anders oogt dan van binnen. De 115.930 inwoners wonen in een glastuinbouwgebied dat landelijk bekendstaat om zijn schaalgrootte, maar de scores vertellen het verhaal van een gemeente die op alle drie de pijlers licht onder het landelijk gemiddelde uitkomt: woonkwaliteit is het aandachtspunt, voorzieningen liggen er iets onder, en rust zit rond het landelijk gemiddelde. Tegelijkertijd zijn de sociale cijfers opvallend sterk: het bijstandspercentage van 12,7 per 1.000 inwoners is de helft van het nationale gemiddelde, de criminaliteit van 30,2 misdrijven per 1.000 ligt ver onder het landelijk gemiddelde van 55,8, en de gemiddelde WOZ van €456.775 — achttien procent boven het Nederlandse gemiddelde — maakt Westland een van de duurdere gemeenten van de Haagse regio. Het is een gemeente met twee gezichten: welvarend en werkgericht, maar met luchtkwaliteit en OV-bereikbaarheid die achterblijven.

Het glastuinbouwlandschap bepaalt de ruimtelijke logica van Westland. De gemeente heeft een hogere bebouwingsdichtheid dan het Nederlandse gemiddelde, een groot aandeel tussenwoningen en relatief weinig openbaar groen — amper zeventien procent van het oppervlak. Met een treinstation gemiddeld 10,4 kilometer ver is Westland van alle gangbare Nederlandse woonplaatsen een van de minst OV-bereikbare; wie niet rijdt, merkt dat dagelijks. Voor gezinnen met kinderen — 38,3 procent van de huishoudens heeft kinderen, boven het landelijk gemiddelde — verschilt de uitkomst sterk per buurt, zeker op het vlak van ruimte, groen en afstand tot stedelijke voorzieningen.

Menselijk profiel van Westland. Geschiedenis: Het Westland werd vanouds gevormd door landbouw op de kleigrond achter de duinen. De Westlandse druif, geteeld onder glas, legde in de negentiende eeuw de basis voor wat later de glastuinbouw werd. Naaldwijk groeide uit tot bestuurlijk en handelscentrum, mede door de veilingen. De vijf zelfstandige gemeenten gingen op 1 januari 2004 op in één gemeente Westland.

Karakter & sfeer: Westland is geen stad maar een aaneenschakeling van dorpen tussen de kassen, met lintbebouwing en bedrijventerreinen ertussen. Westlanders voelen zich sterk verbonden met hun eigen kern; het is praktisch, nuchter en ondernemend, met veel familiebedrijven. De keerzijde is een landschap dat op veel plekken door glas en verharding wordt gedomineerd.

Evenementen & festivals: Het Varend Corso Westland, een bloemen- en groentecorso over de waterwegen tussen de kernen, is het bekendste evenement. Daarnaast bestaat het popfestival Waterpop sinds 1978. Verschillende kernen kennen eigen kermissen en dorpsfeesten.

Bezienswaardigheden: Verspreid over de kernen staan historische molens, waaronder De Vier Winden in Monster en korenmolen Windlust in Wateringen. In Naaldwijk staat de Oude Kerk, in 's-Gravenzande de Dorpskerk. Van het zeventiende-eeuwse Huis Honselaarsdijk resteert nog de Nederhof.

Bekende inwoners: Schaatsster Jutta Leerdam, olympisch kampioene op de 1.000 meter, is geboren in 's-Gravenzande, evenals voetbaltrainer Marinus Dijkhuizen. Tennisster Kiki Bertens is geboren in Wateringen. Voetbalster Mandy van den Berg en actrice Anneliese van der Pol zijn geboren in Naaldwijk, handbalster Yvette Broch in Monster en schaatsster Dione Voskamp in De Lier.

Onderwijs: Westland heeft 70 basisscholen, gemiddeld op 0,7 km. Voortgezet onderwijs ligt gemiddeld op 2,2 km, iets dichterbij dan de 2,5 km landelijk. Voor hoger onderwijs reizen jongeren naar Den Haag, Delft of Rotterdam.

Sport: Voetbal, handbal en watersport zijn sterk vertegenwoordigd in de kernen, en het gebied bracht meerdere topsporters voort in schaatsen, tennis en handbal. De kust bij Monster en Ter Heijde biedt ruimte voor strand- en watersport.

Bereikbaarheid: Westland is de grootste Nederlandse gemeente zonder eigen treinstation; het dichtstbijzijnde station ligt gemiddeld op 10,4 km, tegenover 5,2 km landelijk. De gemeente leunt op buslijnen (131 bushaltes) en autoverkeer via de A20, A4 en N-wegen richting Den Haag en Rotterdam. Sinds 2019 rijdt de Hoekse Lijn als metro naar Hoek van Holland, aan de rand van het gebied.

Natuur & omgeving: Aan de westzijde grenst Westland aan de Noordzee met acht kilometer strand bij Monster en Ter Heijde. Daarachter liggen de duingebieden Solleveld en Kapittelduinen. Tussen de kernen is het landschap echter sterk verglaasd en verhard.

Werkgelegenheid: De economie draait op glastuinbouw en de daaraan verbonden handel, logistiek en techniek. Royal FloraHolland heeft in Naaldwijk een van de grootste bloemen- en plantenveilingen ter wereld. De bijstand ligt laag, met 12,7 uitkeringen per 1.000 inwoners tegenover 22,7 landelijk.

Toekomst: De opgaven draaien om woningbouw in een gemeente die grotendeels uit tuinbouwgebied bestaat, verduurzaming van de kassen met aardwarmte en restwarmte, en meer groen in een verhard landschap. Projecten als de Westlandse Zoom voegen woningen toe aan de duinrand.

Wist je dat: de Westlandse druif aan de basis stond van een van de grootste glastuinbouwgebieden ter wereld.