Veenendaal: alle buurten en wijken op een rij

Veenendaal is een middelgrote Utrechtse gemeente met 69.450 inwoners die zich op leefbaarheid net onder het landelijk gemiddelde positioneert — niet door veiligheidsproblemen of gebrek aan winkels, maar doordat woonkwaliteit en rust beide aandacht vragen. De sterkste pijler is onmiskenbaar die van de voorzieningen: dagelijkse boodschappen, huisarts, apotheek en treinstation liggen allen op kortere afstand dan gemiddeld in Nederland, en dat compacte patroon weerspiegelt ook de dichtheid van de stad zelf — met ruim 6.200 inwoners per km² woont men hier merkbaar enger dan het Nederlandse gemiddelde. De WOZ staat net boven het nationale gemiddelde, wat Veenendaal tot een van de duurdere gemeenten van de Gelderse Vallei maakt, zij het zonder uitschieters.

Het aandachtspunt ligt in woonkwaliteit en rust. De bebouwingsdichtheid en het grote aandeel meergezinswoningen en tussenwoningen — samen goed voor zeventig procent van de voorraad — drukken de ruimtelijkheid in veel buurten. De fijnstofconcentratie van 9,9 µg/m³ PM2.5 ligt boven het landelijk gemiddelde, en hittestress scoort eveneens hoger dan gemiddeld bij een verhard oppervlak van bijna 46 procent. Opvallend contrast: de geregistreerde criminaliteit van 31,1 misdrijven per 1.000 inwoners is ver onder het landelijk gemiddelde, en ook het bijstandspercentage ligt gunstig met 18,4 per 1.000. Veenendaal is dus veiliger dan de meeste vergelijkbare steden, maar moet het niet hebben van ruimte of luchtruimte. Voor gezinnen verschilt de uitkomst daardoor sterk per buurt.

Menselijk profiel van Veenendaal. Geschiedenis: Veenendaal is geen fusiegemeente. De plaats ontstond rond 1430 als veenkolonie in het drassige gebied ten noorden van Rhenen; de veenontginning, waarbij turf via wijken en grachten werd afgevoerd, gaf de stad haar naam en stratenpatroon. In 1795 maakte het Stichtse (Utrechtse) deel zich los van Rhenen; in 1960 kwam na een grenscorrectie het Gelderse deel erbij. In 1855 brak de Grebbedijk door en zette het gebied bijna geheel onder water. Na het veen werden wol- en sigarenindustrie tot midden twintigste eeuw beeldbepalend.

Karakter & sfeer: Veenendaal is een nuchtere, sterk protestants-christelijke stad; de gemeente ligt in de Bijbelgordel en de ChristenUnie is er traditioneel groot. Het is een uitgesproken woon- en winkelstad met veel gezinswijken en weinig grootstedelijke drukte.

Evenementen & festivals: Lampegietersavond, op de maandag rond 17 september, is het eigen volksfeest: kinderen trekken met zelfgemaakte lampions in een optocht door de stad, voorafgegaan door een fanfare; het lokale theater De Lampegiet is ernaar vernoemd. De wielerklassieker Veenendaal-Veenendaal Classic (sinds 1985, UCI 1.1) start en finisht in de stad.

Bezienswaardigheden: De Oude Kerk aan de Markt gaat terug op een kerk uit 1566. Korenmolens De Nieuwe Molen en De Vriendschap herinneren aan het ambachtelijke verleden, en Museum Veenendaal vertelt over het veen, de industrie en de watersnood van 1855.

Bekende inwoners: Tot de bekende Veenendalers worden gerekend tennisser Botic van de Zandschulp (1995), wielrenner Dylan van Baarle (1992), muzikant Stef Bos (1961), journalist Frits Wester (1962), hardstyle-dj Bas Oskam (Noisecontrollers), politicus Bram van Ojik (1954) en dichter Kees Stip (1913-2001).

Onderwijs: Veenendaal telt meerdere middelbare scholen, waaronder het Christelijk Lyceum Veenendaal, het Ichthus College en het Rembrandt College. Een basisschool ligt gemiddeld op 0,7 km en het voortgezet onderwijs op 1,6 km — beide korter dan landelijk.

Sport: Voetbalclubs DOVO en GVVV spelen op sportpark Panhuis; op sportpark De Groene Velden zijn onder meer hockeyclub Spitsbergen en VV Veenendaal actief.

Bereikbaarheid: Veenendaal heeft twee stations in de stad — Veenendaal Centrum en Veenendaal West aan de Veenendaallijn — en station Veenendaal-De Klomp aan de rand op de hoofdlijn. Een treinstation ligt gemiddeld op slechts 1,7 km, tegenover 5,2 km landelijk. De A12 (Utrecht-Arnhem) loopt langs de stad.

Natuur & omgeving: Veenendaal ligt tussen de Utrechtse Heuvelrug in het westen en de Veluwe in het oosten, met de Grebbeberg en de uiterwaarden van de Nederrijn op korte afstand. Binnen de gemeente zelf is het groen wat schaarser dan landelijk (23,0% tegen 25,1%).

Werkgelegenheid: Veenendaal is een regionaal centrum voor handel, dienstverlening en detailhandel in de Gelderse Vallei (Foodvalley). Bedrijventerreinen als De Batterijen, De Compagnie en Nijverkamp aan de oostkant huisvesten veel werkgelegenheid.

Toekomst: De stad zet in op verdichting en woningbouw binnen de bestaande grenzen, vernieuwing van het stationsgebied en het centrum, en verduurzaming van de woningvoorraad.