Texel: alle buurten en wijken op een rij

Wonen op Texel betekent wonen op een eiland: 13.830 inwoners over zeven dorpen, met een bevolkingsdichtheid van 1.513 inwoners per km² — ruim een kwart van de landelijke 5.574. De gemiddelde WOZ van €394.330 ligt vrijwel op het Nederlandse gemiddelde van €387.484 (1,8% hoger), maar het woonprofiel wijkt af: 40,9% van de huishoudens is alleenstaand, slechts 26,1% heeft kinderen, en met 27,7% 65-plussers (20,5% landelijk) vergrijst het eiland. De woonkwaliteit-score van 78/100 ligt fors boven de landelijke 50/100, maar de voorzieningen-score van 32/100 laat de keerzijde zien: alles is verder weg.

Menselijk profiel van Texel. Geschiedenis: Texel werd door de Allerheiligenvloed van 1170 een eiland en kreeg in 1415 stadsrechten van graaf Willem VI. De rede van Texel was eeuwenlang de ankerplaats waar zeeschepen wachtten op gunstige wind. In 1673 vond voor de kust de Slag bij Texel plaats, een zeeslag tijdens de Derde Engels-Nederlandse Oorlog. Het bekendste oorlogshoofdstuk is de Georgische opstand van april 1945, toen een Georgisch bataljon in Duitse dienst muitte; pas op 20 mei 1945 arriveerden Canadese soldaten.

Karakter & sfeer: De zeven dorpen hebben elk een eigen karakter — Den Burg als hoofdplaats, De Koog als strandzwaartepunt, Oudeschild als vissershaven, en de kleinere kernen Oosterend, De Cocksdorp, Den Hoorn en De Waal. De rust is meetbaar: een geluidsscore van 12,7 tegenover 35,8 landelijk. De keerzijde is de afhankelijkheid van de veerboot en een eiland dat in de zomer vol loopt met toeristen.

Evenementen: De Ronde om Texel in juni is de grootste catamaranrace ter wereld, met circa 300 boten die vanaf het strand bij Paal 17 om het eiland zeilen. Daarnaast is er de eeuwenoude traditie Ouwe Sunderklaas op 12 december, waarbij verklede 'speulers' in de dorpen het nieuws van het afgelopen jaar uitbeelden — een gebruik met de status van immaterieel erfgoed.

Bezienswaardigheden: De vuurtoren bij Eierland op de noordpunt is het beeldmerk van het eiland. Ecomare bij De Koog combineert een zeehonden- en vogelopvang met een natuurmuseum, en Kaap Skil in Oudeschild vertelt het verhaal van jutters en zeevaart.

Bekende inwoners: Windsurfer Dorian van Rijsselberghe, geboren in Den Burg en getogen op Texel, won olympisch goud in 2012 (Weymouth) en 2016 (Rio). Kinderboekenschrijfster Imme Dros werd in 1936 in Oudeschild geboren en groeide op het eiland op.

Eten & uitgaan: Het eiland telt 23 restaurants, geconcentreerd in Den Burg, De Koog en de havens. Lokale producten bepalen de kaart: Texels lamsvlees, vis uit Oudeschild en bier van de Texelse Bierbrouwerij. Buiten het hoogseizoen is het aanbod beperkter.

Onderwijs: Texel heeft 19 basisscholen op gemiddeld 1,2 km, iets verder dan de landelijke 0,8 km; voor voortgezet onderwijs is de gemiddelde afstand 3,9 km. Wie wil studeren verlaat het eiland — hbo en universiteit liggen op het vasteland, achter de veerboot.

Sport: Watersport domineert: windsurfen en kitesurfen bij Paal 17, zeilen rond het eiland en strandsporten. De Ronde om Texel en de halve marathon zijn vaste sportieve hoogtepunten.

Bereikbaarheid: Texel is alleen per veerboot bereikbaar. De TESO-veerdienst vaart vanuit Den Helder, waar de dichtstbijzijnde aansluiting op het spoor ligt. Het dichtstbijzijnde treinstation is gemiddeld 16,0 km weg (ruim drie keer de landelijke 5,2 km) en een ziekenhuis 16,7 km (landelijk 7,2 km). Op het eiland rijden bussen (155 haltes) en is de auto of fiets vrijwel onmisbaar.

Natuur & omgeving: Nationaal Park Duinen van Texel beslaat een groot deel van de westkant. De Slufter is een zoutwatergebied binnen de duinen, en in De Muy broedt een van de oudste lepelaarkolonies van Nederland; op het eiland zijn ruim 350 vogelsoorten waargenomen. De luchtkwaliteit hoort bij de schoonste van het land: NO₂ 6,5 µg/m³ tegen 12,6 landelijk.

Werkgelegenheid: De economie draait op toerisme, landbouw en veeteelt — vooral schapen — en visserij. De Texelaar is het meest voorkomende schapenras van Nederland; in het voorjaar worden duizenden lammeren geboren, een seizoen dat zelf bezoekers trekt. De vissersvloot opereert vanuit Oudeschild.

Toekomst: De grote vraagstukken zijn de balans tussen toerisme en leefbaarheid, betaalbare woningen voor eilanders tegenover tweede huizen, en vergrijzing met 27,7% 65-plussers. De afhankelijkheid van één veerverbinding houdt bereikbaarheid een blijvend thema.

Wist je dat: Texel met ruim 350 waargenomen vogelsoorten tot de vogelrijkste gebieden van Nederland hoort.