Tiel: alle buurten en wijken op een rij

Op voorzieningen loopt Tiel duidelijk voor op het landelijk gemiddelde, wat de centrumfunctie van de stad voor Rivierenland concreet maakt. Het dichtstbijzijnde treinstation ligt gemiddeld op 1,8 km, tegenover 5,2 km landelijk — een uitzonderlijk voordeel voor een stad van dit formaat. Het ziekenhuis Rivierenland ligt op 2,5 km, tegenover 7,2 km landelijk. De supermarkt is gemiddeld op 1,0 km te vinden (identiek aan landelijk), een huisarts op 1,7 km (tegenover 1,1 km landelijk) en een kinderdagverblijf op 0,7 km. De gemeente telt 16 supermarkten, 31 scholen, 4 apotheken, 41 restaurants en 112 bushaltes.

Op woonkwaliteit en rust liggen beide dimensies onder het landelijk gemiddelde. De geluidsscore van 37,0 is iets hoger dan de landelijke 35,8, wat een iets luider leefklimaat aangeeft. De hittestressscore van 50,3 ligt duidelijk boven het landelijk gemiddelde van 44,0 — een punt van aandacht in warme zomers. Het oppervlak verhard terrein bedraagt 40% (landelijk 37%), terwijl het groenpercentage met 26% iets boven het landelijk gemiddelde van 25% uitkomt.

De luchtkwaliteit is vergelijkbaar met het landelijk gemiddelde: NO₂ 12,5 µg/m³ tegenover 12,6 µg/m³ landelijk; PM10 16,6 µg/m³ tegenover 16,1 µg/m³. De waarden liggen boven de WHO-norm, maar dat geldt voor vrijwel alle Nederlandse gemeenten.

Op veiligheid liggen de cijfers boven het landelijk gemiddelde: 54 misdrijven per 1.000 inwoners tegenover 44 landelijk. Diefstal (18 per 1.000 tegenover 13 landelijk) en vernieling (8 per 1.000 tegenover 4 landelijk) zijn de categorieën met de grootste afwijking. Het bijstandsniveau van 25,7 per 1.000 inwoners ligt boven het landelijk gemiddelde van 22,7.

Op energie scoort Tiel gemengd. Het aandeel zonnepanelen (40%) ligt boven het landelijk gemiddelde van 37%, maar het aardgasvrij-aandeel (4,5%) is ver onder het landelijk gemiddelde van 11,5%. Energielabel A of A+ heeft 38% van de woningen, iets onder de landelijke 43%.

Wie zoekt naar de best scorende buurten van Tiel, komt steevast uit in Passewaaij, de nieuwbouwwijk ten zuidwesten van het oude centrum. Passewaaij-Zuid-West scoort het hoogst van de gemeente, gevolgd door Passewaaij-Zuid-Oost en Passewaaij e.o. op gedeeld tweede niveau, en Passewaaij-Noord-Oost en Passewaaij-Noord-West die ook bij de top horen. De hoge scores in deze buurten weerspiegelen de relatief jonge bouw, de aanwezigheid van een eigen treinstation (Tiel Passewaaij, geopend 2007), het lage verkeerslawaai en het groenere karakter. De woningvoorraad hier bestaat overwegend uit koopwoningen, gebouwd na 2000, met betere energielabels dan gemiddeld in Tiel.

Aan de andere kant van het spectrum staan de Stationsbuurt en De Lok als laagst scorende buurten van de gemeente, gevolgd door Kapel-Avezaath e.o. op hetzelfde niveau. Iets hoger maar nog steeds tot de lager scorende buurten behoren Het Ooij en Wadenoijen e.o. De Stationsbuurt combineert oudere woningbouw met hogere geluidsbelasting door spoor en verkeer. De Lok en Kapel-Avezaath zijn gebieden buiten de kern waar voorzieningen dunner zijn gezaaid. Wadenoijen e.o. en Het Ooij zijn landelijke buurtschappen aan de westkant van de gemeente, met weinig voorzieningen op loopafstand.

Het patroon is herkenbaar: nieuwbouwwijken met eigen station aan de westkant presteren het best; de oudere binnenstad-randen en buitendorpen scoren lager door hogere geluidsbelasting, gebrekkige energetische kwaliteit van woningen en grotere afstanden tot voorzieningen.

Wie Tiel vergelijkt met de omliggende buurgemeenten, ziet een duidelijke lijn: alle vier buren scoren op de overall leefbaarheidsrangschikking hoger dan Tiel. Buren scoort het hoogst van de directe buren, gevolgd door West Maas en Waal, dan West Betuwe, en Neder-Betuwe als dichtstbijzijnde qua score — maar nog altijd boven Tiel.

Buren is een landelijke gemeente ten noorden van Tiel, zonder stedelijke centrumfunctie maar met kleinschalige kernen en weinig geluidsbelasting. Wie rust en ruimte wil boven stedelijk gemak, kan die combinatie in Buren vinden, met de beperking dat de afstanden tot ziekenhuis, treinstation en winkelaanbod er groter zijn dan in Tiel.

West Maas en Waal ten zuiden — over de Waal — combineert een landelijk karakter met bereikbaarheid via de A15. De leefbaarheid ligt er hoger dan in Tiel, maar het voorzieningenniveau is beperkter. Pendelaars die in Tiel of Nijmegen werken gebruiken West Maas en Waal als een rustigere woonbasis.

West Betuwe ten westen ontstond in 2019 uit de fusie van Geldermalsen, Neerijnen en Lingewaal en telt ruim twintig kernen rond hoofdplaats Geldermalsen. De gemeente scoort iets boven Tiel en combineert een bescheiden centrumfunctie per kern met lager bebouwingsniveau en meer rust. Voor wie een kleine kern op het platteland zoekt met snelle treinverbinding richting Utrecht of Den Bosch, is West Betuwe een concreet alternatief.

Neder-Betuwe, dat in het westen aan Tiel grenst (met kernen als Dodewaard en Kesteren), scoort nog het dichtst bij Tiel maar toch nog hoger. Het is een uitgesproken landelijke gemeente die wel stations heeft aan de Betuwelijn, waarvan de leefbaarheid vooral steunt op lage geluidsniveaus en een goedkopere woningmarkt.

Voor wie de centrumvoorzieningen van Tiel juist wil koppelen aan meer stadsleven, is Nijmegen (circa 25 km) het logische alternatief — met aanzienlijk meer aanbod maar ook hogere woonlasten.

De Tielse woningmarkt heeft een grondgebonden profiel met meer rijwoningen dan het landelijk gemiddelde en minder appartementen. De verdeling is: 40% tussenwoningen, 24% meergezinswoningen (appartementen), 18% hoekwoningen, 10% vrijstaand en 9% twee-onder-een-kapwoningen. Landelijk bestaat 34% van de voorraad uit meergezinswoningen; Tiel zit daar duidelijk onder. Vrijstaande woningen (10%) zijn schaars; het landelijk gemiddelde van 14% wordt niet gehaald.

De koop/huur-verdeling is 59% koop tegenover 41% huur, nagenoeg gelijk aan het landelijk gemiddelde van 59%/41%. Het corporatiehuur-aandeel van 33% ligt echter duidelijk boven de landelijke 27% — er is relatief veel sociale huurvoorraad in Tiel, wat de toegankelijkheid van de woningmarkt voor lagere inkomens vergemakkelijkt maar ook de WOZ-waarden beïnvloedt.

De gemiddelde WOZ van €354.855 (peiljaar 2024) ligt 8% onder het Nederlandse gemiddelde van €387.484. In vergelijking met de Randstad is Tiel betaalbaar; ten opzichte van andere Gelderse en Rivierenlandgemeenten zit de stad op of net onder het middeniveau.

De bouwjaarsamenstelling is oud: 95% van de woningen dateert van vóór 2000, en slechts 5% is in de afgelopen tien jaar gebouwd. Nieuwbouw concentreert zich in Passewaaij, maar het aandeel is klein ten opzichte van de totale voorraad. Dit drukt het energieprofiel van de gemeente: 38% van de woningen heeft energielabel A of A+, tegenover 43% landelijk. De labels F en G zijn aanwezig bij 6,4% van de woningen — een aanduiding dat er nog een substantiële saneringstaak voor de oudere voorraad ligt. Het gasverbruik van gemiddeld 846 m³ per jaar ligt iets boven het landelijk gemiddelde van 811 m³.