Schiermonnikoog: alle buurten en wijken op een rij

Op woonkwaliteit scoort Schiermonnikoog 70/100, twintig punten boven het landelijk gemiddelde van 50/100; de rust-score is 65/100 tegen 51/100 landelijk. De totaalscore komt uit op 59/100 (landelijk 50/100). Wat het eiland uitzonderlijk maakt is de stilte en schone lucht: de geluidsscore is 1,6 tegenover 35,8 landelijk — een fractie van wat elders normaal is. De NO₂-concentratie bedraagt 4,5 µg/m³ tegen 12,6 µg/m³ landelijk, PM2,5 is 6,5 tegen 9,0 µg/m³ en PM10 14,4 tegen 16,1 µg/m³. Ook de veiligheid is sterk: 20,6 misdrijven per 1.000 inwoners, minder dan de helft van het landelijke gemiddelde van 44,0; diefstal is met 3,1 per 1.000 ver onder de landelijke 12,7. De dagelijkse voorzieningen die er zijn, liggen dichtbij: huisarts, supermarkt, basisschool en kinderdagverblijf op ongeveer 0,4 tot 0,5 km.

De aandachtspunten zitten in het aanbod en de afstand tot de wal. Op voorzieningen scoort het eiland 41/100, tien punten onder landelijk (51/100). Er is 1 supermarkt, 1 huisarts, 2 basisscholen, 2 restaurants, 2 kerken en geen apotheek; het dichtstbijzijnde treinstation ligt gemiddeld 39 km weg en een ziekenhuis bijna 58 km. Energetisch is de woningvoorraad gemengd: 7,3% heeft label A+ en 20,1% label A, maar 11,6% heeft het slechtste label G en 6,5% label F — fors meer dan de landelijke 3,1% en 3,0%. Het gemiddelde gasverbruik van 981 m³ ligt boven de landelijke 811 m³, en slechts 9,0% van de woningen is aardgasvrij tegen 11,5% landelijk. Zonnepanelen komen met 37,0% ongeveer even vaak voor als landelijk (37,4%).

Schiermonnikoog telt maar weinig statistische buurten, dus de spreiding is beperkt. De buurt Schiermonnikoog — het dorp zelf — scoort het hoogst met 69/100. Dat is logisch: hier liggen de voorzieningen, de scholen en de horeca op loopafstand, terwijl de stilte en lage criminaliteit van het hele eiland blijven gelden. De buurt Verspreide huizen Schiermonnikoog scoort 48/100; de losse bebouwing buiten de kern heeft dezelfde rust en schone lucht, maar mist de nabijheid van voorzieningen die de dorpskern wel biedt. Het verschil tussen beide buurten gaat dus vooral over bereikbaarheid van het dagelijks leven, niet over leefbaarheid in bredere zin.

Reële alternatieven liggen op de vaste wal in het noorden van het land. Het Hogeland in Groningen scoort 57/100 en Noardeast-Fryslân 56/100, beide net onder Schiermonnikoogs 59/100. Het zijn uitgestrekte, dunbevolkte plattelandsgemeenten met dezelfde rust en ruimte, maar met het grote praktische verschil dat ze met de auto bereikbaar zijn en dichter bij voorzieningen, stations en ziekenhuizen liggen. Wie de stilte en het autovrije karakter van het eiland zoekt, vindt dat op het vasteland niet terug; wie vooral landelijk wonen zonder de overtocht wil, is bij deze buurgemeenten beter af.

De woningmarkt van Schiermonnikoog is grondgebonden en kleinschalig. 31,6% van de woningen is twee-onder-een-kap, 27,2% vrijstaand en 27,2% meergezins (appartementen); hoek- en tussenwoningen zijn met 4,8% en 9,1% een minderheid. Dat is bijna het spiegelbeeld van Nederland, waar tussenwoningen (30,1%) en meergezinswoningen (33,7%) domineren en slechts 14,1% vrijstaand is. De koop/huur-verhouding is 53,0% koop tegen 46,1% huur, met 24,9% corporatiehuur — iets meer huur dan landelijk (59,3% koop). De gemiddelde WOZ van €403.753 ligt ongeveer 4% boven het Nederlandse gemiddelde van €387.484. De voorraad is oud: 92,4% van de woningen dateert van vóór 2000 en maar 7,6% is in de afgelopen tien jaar gebouwd. Op een eiland met sterke natuurbescherming en beperkte ruimte blijft nieuwbouw schaars.